Sadržaj iz rubrike Kolumne
ponedjeljak, 20 Juli 2020 00:00

Biserko: Tinjajuća nada za rekomponovanje Balkana

Ocijeni...
(0 glasova)

srbijaSrbija nije iskreno okrenuta ka članstvu u Evropskoj uniji, jer članstvo u Uniji znači kraj pretenzija prema teritoriji susjednih zemalja, kaže osnivačica i predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava u Srbiji Sonja Biserko.

Ona je jedna od najoštrijih kritičarki politike predsjednika Aleksandra Vučića, čija je Srpska napredna stranka na vlasti u zemlji od 2012. godine. Zapadni analitičari Vučića također često opisuju kao autokratu, bliži suverenisti, mađarskom premijeru Viktoru Orbanu nego Briselu.

„Zbog promenjenih međunarodnih okolnosti [...] srpske elite, nacionalne, još uvek očekuju da će biti moguća promena granica i ostvarivanje određenih [teritorijalnih] aspiracija, pre svega prema Bosni“, kaže Biserko za Al Jazeeru.

„Dakle, nadaju se nekom rekomponovanja Balkana. U tom smislu može se gledati i na pokušaj podele Kosova, i stalne pretnje da će se [Republika Srpska] odcepiti od Bosne i Hercegovine“.

Bivši predsjednik Srbije Boris Tadić zahtjev za članstvo u Evropsku uniju zvanično je podnio u decembru 2009. godine, a u martu 2012. godine zemlja je dobila status kandidata. Godinu dana poslije Evropsko vijeće usvojilo je preporuku Komisije da otvori pregovore sa Srbijom. Dosad je Srbija otvorila 18 od ukupno 35 poglavlja u pregovorima sa Briselom, od čega su tek dva zatvorena.

Uloga Srbije u regiji

Demokratizacija Srbije i njeno suočavanje sa ratnom prošlušću smatra se jednom od ključnih stvari za stabilizaciju odnosa na Zapadnom Balkanu. To je iz razloga jer se odnosi u Srbiji snažno prelijevaju na susjedne zemlje, zbog velikog broja pravoslavaca koji žive prije svega u Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori. Zbog toga je tadašnji slovenski zastupnik u Evropskom parlamentu Igor Šoltes 2018. strateški zatražio da Parlament prijem Srbije u Uniju uslovi priznavanjem srebreničkog genocida iz jula 1995. godine nad više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka na istoku Bosne. To bi moglo potaknuti vlasti bosanskih Srba da također priznaju genocid i prestanu sa glorifikacijom ratnih zločinaca, što je jedna od glavnih prepreka na putu stabilizacije Bosne i Hercegovine već dvije i po decenije nakon rata u zemlji.

U prošlu subotu je obilježena 25. godišnjica od početka genocida u Srebrenici, največeg zločina na tlu Evrope nakon drugog svjetskog rata, čega su se prisjetili svjetski lideri, uključujući Emmanuela Macrona ili Michaela Pompea, ali ne i srbijanskog predsjednika Aleksandra Vučića, koji i dalje odbija priznati presude o genocidu koje je donio UN-ov Međunarodni sud za ratne zločine ne prostoru bivše Jugoslavije (ICTY).

Glorifikacija umjesto kazne

Biserko ne misli da će se odnos prema ratnoj prošlosti te zemlje značajno mijenjati i u narednom periodu, podsjećajući da su današnje elite Srbije manje ili više dio projekta Slobodana Miloševića iz devedesetih. Predsjednik Vučić devedesetih je bio generalni sekretar Srpske radikalne stranke Haškog osuđenika Vojislava Šešelja, sa kojim se u međuvremenu razišao.

„Narativ koji je u Srbiji na neki način cementiran ide u smjeru relativizacije, poricanja, glorifikovanje optuženika, koji su po povratku u zemlju postali javne ličnosti, koje se oglašavaju i učestvuju u javnom životu, bez ikakve moralne distance“, kaže Biserko.

„Prethodna vlast također nije imala mnogo bolji odnos prema ratnom nasleđu, bez obzirom što su pod pritiskom sarađivali sa Haškim tribunalom. Narativ je bio sličan, manje više se išlo na relativizaciju. Interpretacija ratova u bivšoj Jugosavlji svodi se na to da je to bio oslobodilački rat u Bosni, da je to bio rat protiv seperatista, terorista i fundamentalista, i da je Srbija bila žrtva zapadne zavjere.“

Biserko kaže da mlade generacije u Srbiji danas rastu na istoj matrici, nastavljaju sa poricanjem zločina, dok kod većine njih nema znatiželje i upitnosti o tome šta se zaista dešavalo devedesetih tokom sukobam, što je prepreka da se u bližoj budućnosti postigne značajan napredak.

Primjer neiskrenosti zvanične politike Srbije prema evropskim vrijednostima Biserko vidi upravo na primjeru odnosa prema susjednoj Bosni i Hercegovini, koju politička elita u Srbiji deklarativno podržava kao suverenu državu, dok Biserko kaže da vrlo predano vode politiku negiranja Bosne i Hercegovine kao države.

Strategija je [bosanskohercegovački entitet] Republiku Srpsku što dublje i šire integrisati sa Srbijom, kaže Biserko. Kao primjer navodi Strategiju za dijasporu iz 2011. godine i Povelju o srpskom kulturnom prostoru. „Obe su usmerene pre svega na Republiku Srpsku i Crnu Goru. Na njih se gleda kao na srpski prostor, srpske zemlje, koje treba jednog dana da se ujedine. Za sada ne postoji mogućnost za tako nešto", kaže Biserko, „ali projekcija postoji i ona će u budućnosti zavisiti od međunarodnih okolnosti“.

Potencijalna šansa

Pod mentorstvom Evropske unije, primarno predsjednika Francuske Emmanuela Macrona i njemačke kancelarske Angele Markel, održani su razgovori između predsjednika Vučića i premijera Kosova Avdullaha Hotija, prvi put nakon što je dijalog o međusobnom priznanju obustavljen koncem 2018. godine. Evropska unija, ali naročito Njemačka, snažno se protive bilo kakvoj promjeni granica na Zapadnom Balkanu.

Biserko kaže da vrijeme koje dolazi može biti potencijalna šansa za stabilizaciju Zapadnog Balkana zbog promijenjenih međunarodnih okolnosti. Očekuje da će Kina, i Rusija koja se na Zapadnom Balkanu konfrontira sa zapadnim zemljama, biti zabavljene vlastitim unutrašnjim pitanjima. Međunarodni kontekst je vrlo važan u razumijevanju lokalne dinamike, kaže Biserko, napominjući da je Evropska unija jedina koja je zemlje Zapadnog Balkana sada uvrstila u program oporavka od korona virusa.

Armin Aljović (Al Jazeera)

Procitano 451 puta

S5 Box